Yazar: Eşref ALTAŞ (Sayfa 1 / 2)

36 kayıt bulundu

MEZARLIĞIN TARİHİNE DAİR BİRKAÇ NOT

Bu yazının amacı mezarlığa tarlalarını vakfeden insanlara birer Fatiha ile rahmet okumak, aynı zamanda mezarlığın tarihine küçük de olsa bir ışık tutmaktır. Ben büyüklerimden ve özellikle Rahmetli Hamza Çelebi’den duyduğumu ve öğrendiğimi yazıyorum.

Şeyhgil’in Tarlanın Tamamen Mezarlık Olarak Vakfedilmesi

Köyümüzün şimdi yekpare görünen mezarlığı, esasında dört farklı tarladan oluşmuş. En eski mezarlık yeri Şeyhgilin tarlası. Şimdiki mezarlığın tam ortasından üst duvara doğru olan orta kısım (1 nolu kısım).

Bu arada resimdeki tarla sınırlarının tahmini olduğunu hatırlatmak isterim. Yolun altındaki çizgiler tarlaların vakfedilmeden önceki bütünlüğünü göstermek üzere çizildi. Yolun altında kalan kısımlar vakfedilmemiş, sadece yolun üstündeki kısımlar vakfedilmiştir.

1 numara: Şeyh Dede’nin vakfı.
2 numara: Salih Dede’nin vakfı.
3 numara: Paracı Dede’nin vakfı.
4 numara: Datlı Dede’nin vakfı.
Çakmaktaşına Yeni Yolun açılması

Eskiden Çakmaktaşı’ndan gelen yol, çaya yukarı Gazi İbrahim Dede’nin değirmeninin önünden, sonra diğer değirmenin önünden çayın kenarını takip ederek köye ulaşırmış. Zamanla şimdiki yeni yol yapılmış. Çakmaktaş’ından gelen yeni yol, Çakmaktaşı’ndaki diktaşın boynundan şimdiki mezarlığın alt köşesine kadar gelip buradan itibaren ise o zamanki tarlaların ortasından geçerek köye ulaşmış. Böylece mezarlık önündeki yol, Salihgilin tarlanın ve Paracıgilin tarlanın (şimdi Feyzullah eminin tarlası) tam ortasından geçmiş.

Salih Dede’nin Tarlasının Yolun Üstünde Kalan Kısmını Mezarlığa Vakfetmesi

Salihgilin büyük atası Salih Altaş dede, yeni geçen yolun böldüğü tarlanın üst kısmını, yani mezarlığın alt başındaki düzlük kısmını mezarlığa vakfetmiş. Bir diğer ifadeyle Salih Dede, ikinci salurdan yani Şeyhgilin tarladan Çakmaktaşı yönündeki sonuna kadar olan kısmı vakfetmiş (2 nolu kısım). 

Paracı Dede’nin Tarlasının Yolun Üstünde Kalan Kısmını Mezarlığa Vakfetmesi

Paracı dede ise (Nazir Emigil’den Zahire Nene’nin dedesi) şimdiki mezarlığın giriş kapısından ikinci salura kadar yolun üstünü, yani şimdiki Feyzullah Emi’nin tarlasının üstüne paralel olan mezarlığın düz kısmını vakfetmiş (3 nolu kısım).

Tatlı Dede’nin Tarlasını Tamamen Mezarlığa Vakfetmesinin Hikayesi

Girişin üst tarafındaki Sabiler Mezarı’nın (çocuk mezarları) bulunduğu dik yamaçtan yukarı dere boyunca ise Datlıgil’in tarladan oluşuyor (4 nolu kısım). Aslında mezarlığa en geç vakfedilen kısım burasıdır. 

Datlıgil’in kısmın vakfediliş hikayesi ise şöyle: Mezar yeri azalınca Tahsin Helfe’nin babası olan Tahir Hoca (İlyas ve Kamil Hoca’nın babası Tahir Hoca ile karışmasın lütfen) Datligil’in tarlanın tumbuna defnedilmiş. Tahsin Helfe rüyasında mezar yerinden dolayı babası Tahir Hoca’nın sürekli rahatsız olduğunu görürmüş. Bunun üzerine Tahsin Helfe, Datlı Dede’ye durumu iletmiş; mezar yerini satın almak istemiş. Ancak Datlı Dede: “Biz o kadar kötü insanlar mıyız ki mezarda bile Tahir Hoca’yı rahatsız ediyoruz?” demiş ve tarlayı olduğu gibi mezarlığa vakfetmiş.

Mezarlığın Su Arkı ve Güzergahı

Bu tarlaların suyu ise Büyük Ark’a bağlıydı ki bizim çocukluğumuzda bu ark köyün içini geçerek mezarlığa kadar ulaşırdı. Büyük Ark’ın devamı olan bu ark, Süleyman Tarla’dan geçip Kartal Hacı’nın ve Böcükligil’in evlerin önünden geçer, sonra Mevlüt Hacı’nın, Şeyhgil’in ve Züfer Emigil’in evlerin önünden geçerek Su Deresi’ne ulaşır, oradan da Şirin Emigil’in evlerin boynundan Datlı mahallenin önünden geçip Mollagil’in evlerin boynundan Küçük Hösenge ve Kilise tarlasından geçerek Büyük Hösenge, nihayet oradan da mezarlığın tam üst başına ulaşırdı. Böylece Hiros’tan başlayıp mezarlığa kadar ulaştığı için Büyük Ark adını alırdı. Hatta seksenlerde bu arkla su getirilip mezarlık ağaçlandırılmak da istenmişti. Biz mezarlığa kadar ulaşan suya tanıklık ettik. Ama köy içindeki ark maalesef zamanla işlevini kaybetti. Eski Büyük Ark yerine zamanla yenisi yapıldı.

Yeni Büyük Ark’ın güzergahı (Mavi)
Eski Büyük Ark’ın mezarlığa ulaşan güzergahı (Kırmızı)

Velhasıl-ı kelam: Vakıf, köyümüzdeki hayır faaliyetlerinin merkezini oluşturmuş. Mezarlığın yeri de, Camii’nin giderlerinin karşılandığı birçok tarla da vakfedilmiş. Bu vakıflar hâlâ duruyor; milli emlake ya da belediye mülkiyetine geçmesi dinen onları vakıf olmaktan çıkarmıyor. Çünkü vakıf tescil edildiği an­dan itibaren Allah’ın mülkiyetine geçer.

Vakfeden dedelerimiz, nenelerimiz hayır yaparak amel defterlerini açık bırakmak istemişler. Vakfı bozarak onların amel defterini kapatan, kendi amel defterine ebedi günah yazdırır. Ne demiş atalarımız: “Vakfa bir çivi çakan âbâd olur, vakıftan bir çivi söken berbâd olur.”

Sonsöz: Mezar yerini vakfedenlere, mezarlıkta isimleri unutulmuş nesilleri kesilmiş müminlere, dedelerimize ve nenelerimize Allah rahmet etsin. Mekânları cennet olsun. Amin!
Ruhları için birer Fatiha okuyunuz lütfen.

NOT: 

  • Mezarlığın yeri ile ilgili varsa diğer bilgiler,
  • Mezarlığın duvarlarının ne zaman yapıldığı,
  • Otlarını kimin biçtiği, kimin yaktığı,
  • Mezarların üstünü örten geçmişteki sel olayları,
  • Mezarlığın aydınlatılması,
  • Mezarlıkla ilgili diğer konular ise

 sizlerin yorumları ile bu sayfada yer alacaktır ve İnci Köyü tarihine not düşülecektir inşallah.

Fikri Emi’nin Ruhuna Rahmetle: Köyümüzün İlk Düzenli Servisi

İnci Köyü-Oltu arasında arabalı servis hizmetini ilk kim verdi? İlk servis hangi arabayla verildi? İkinci servisin özellikleri nelerdi? Hangi yol kullanılıyordu? Aşağıdaki yazıda bu ve buna benzer soruların cevaplarını bulacaksınız.

Belgelerin menşei ve telif sahibi: Foto Kadir Altaş, Zeki Ağırman.

Köyümüz şoförlerinin piri Fikri Emi: Efsanevi otobüsü 50 NC ile Pestasor’un yamaçlarından asfalta doğru inerken… by Foto Kadir Altaş

Köyümüzün insanları en eskiden kağnılarla Erzurum’a kömür nakli yaparlarmış. Ya da eşek, katır ve atlarla şöşe (şose) kadar gider ve oradan Oltu ya da Erzurum’a giden arabalara binerlermiş. Özellikle ellili altmışlı yıllarda Ali Altunok’un (rahmetli Gavur Ali) atıyla tam bir servis hizmeti yaptığı anlatılır.

Köyden Oltu’ya yol yapılınca da Huvak (Alatarla) Köyü’ne ait kamyonlarla, mesela Hacı Pehlül amcanın kamyonuyla Oltu’ya giderlermiş, zannederim masirik üzerinden. (Yazının bu kısmını Kömürcüoğlu Kadir dayım ya da başka büyüklerimiz çok iyi bilirler).

Köyümüzde ilk kimin arabası oldu tam bilmiyorum ama rahmetli Ağa Mustafa Ağırman’ın 42 plakalı jeepini hatırlıyorum. İlk zamanlarda hasta nakli vb. durumlar için bu araba iş gördü. Ama tam bir servis hizmeti vermedi hatırladığım kadarıyla.

Köye düzenli olarak ilk arabalı servis hizmetini veren Fikri Emi’dir (Fikri Ağırman. Biz köy çocukları “Fihremi” derdik). Fikri emi bizim için şoförlüğün piriydi. Hepimiz sahte ve hayali arabalarımızı onu yansılayarak sürerdik. Günçiçeğinden, günçiçeğinin sapından ve kabaktan yaptığımız “fort”ların direksiyonunu onun gibi çevirirdik. 

İlk servis

Köyümüzün ilk servisi Fikri Emi’nin pikabı

Köyümüzün ilk servisi: 

Sahibi: Fikri Ağırman.

1977 model Dodge Desoto 200 kırmızı pikap, benzinli. 

Plakası: 25 AN 177.

Köyümüzün ilk servisi kışın çadırlı yazın üstü açık bir şekilde hizmet verirdi.

Bizim nesildeki çocuklar, ilk defa araba olarak Fikri Emi’nin bu kırmızı kamyonetine binmiştir. Ben, amcamla Güynes’ten köye gelirken ilk defa Cart’ta bu arabanın şoför mahalline binmiştim. Yol kenarındaki ağaçların neden hızla geri geri gittiklerini ilk başta çözememiştim. Onlar değil, biz hızlı bir şekilde ileri doğru gidince meğer beynim ilk defa karşılaştığı hızı anlamlandıramamış.

Kurtuluşa da bununla giderdik. (bk. 25 Mart Oltu’nun kurtuluşu).

İkinci Servis

Köyümüzün ikinci servisi Fikri Emi’nin NC 50 otobosüydü.

Köyün ikinci servisi 1986 yılının Aralık ayında 0 km olarak köye geldi.

Sahibi: Yine Fikri Ağırman

1986 model Fiat 50 NC otobüs.

Plakası: 25 DE 003.

Yukarıda videoda görülen bu otobüs, hafızlık bittikten sonra kendisiyle sürekli Oltu’ya gidip geldiğimiz otobüs. Koltuklarına oturur, koltuk aralarına eşya, un çuvalı, hatta odun ve koza da yüklerdik. İçerisi dolarsa bagaja yani arabanın üstüne binmek hepimiz için büyük bir keyifti. Tabi asfaltta arabanın içine girmek şarttı.

Köyden Oltu’ya giden eski yol temelde dört parçadan oluşur. a) Köyden sırta kadar, b) sırttan Hüsüpens boyunca Pestasor’un sınırına kadar, c) Pestasor’un sınırından derin dereler, keskin virajlar ve tehlikeli eğimlerle şöse kadar, d) şöş (şose) ya da asfalt kısmı. 

50 NC uzun yıllar boyunca Erzurum genelinde en fazla kullanılan servis arabalarından biriydi.

Özellikle Pestasor-asfalt arası eğimli, virajlı, karlı, çamurlu bir yoldu. Bu yol çok eğimli olduğundan çok fren yapılırdı. Bu sebeple arabaya sık sık binmeyenler mide bulantısı yaşar, arabada daima bulunan siyah poşetlere istifra ederlerdi. Bir de yolun bu kısmında kışın karda ve baharın çamurda arabayı itelemek ya da halatla çekmek şarttı. O zamanki yolculuklarımızın vazgeçilmez bir parçası, arabanın bizi taşıdığı kadar bizim de arabayı iteleyerek çamur ve kardan kurtarmamız olurdu. 

Videoda görülen yol işte bu Pestasor’un güneyinden asfalta inen kısım.

Bu vesileyle bütün geçmişlerimize, özellikle Fikri Ağırman Emi’ye Allah rahmet etsin.

Hepsinin ruhuna Fatiha!

NOT: Belgeleri bize ulaştıran Zeki Ağırman dostumuza teşekkür ediyoruz.

Diğer servislerin tarihini yazmak için de belge ve bilgilerin bize ulaştırılmasını özellikle bekliyoruz.

Topal Hoca’nın (Yusuf Altaş) Sesinden Mevlid-i Şerif

Yusuf Altaş (Topal Hoca) hafızlık yapan öğrencileriyle birlikte

Mevlid-i şerif, Süleyman Çelebi’nin (ö. 825/1422) asıl adı Vesîletü’n-necât olan meşhur eseridir. Bursa’da kaleme alınmıştır. Mevlid aynı zamanda Peygamber Efendimizin doğum gününün kutlanması vesilesiyle yapılan dini törendir.

Mevlid törenleri, köyümüzde de eskiden beri doğum, ölüm, düğün, kutlama, kandil vb. farklı vesilelerle yapılıyor. İşte köyümüzde okunan mevlid-i şeriflerden birinin eski bir kaydını yayınlıyoruz.

Kaset kaydının tam olarak kim tarafından yapıldığı bilinmiyor, ancak İnci Köyü eski ahşap camiide 1980 öncesi yapılmış. Kayıt, Yusuf Hoca‘nın çocukları tarafından saklandı ve torunlarına ulaştırıldı. Allah Yusuf Hoca’ya, o mevlid töreninde hazır bulunan ölmüşlerimize ve bütün geçmişlerimize rahmet eylesin. Amin!

Sizi mevlidle baş başa bırakıyoruz. Okunan kısımları aşağıdaki metinden takip edebilirsiniz.

Yusuf Altaş Topal Hoca’nın sesinden Mevlid-i şerif.

Mevlid-i Şerif (Süleyman Çelebi)

Ola kim rahmet kıla ol padişah
Ol Kerimü ol Rahimü ol ilâh

Birdir ol birliğine şek yokdürür
Gerçi yanlış söyleyenler çok dürür

Cümle alem yok iken ol var idi
Yaradılmıştan Gani Cebbâr idi

Var iken ol yok idi ins-ü melek
Arşü ferşü ayü güm hem nüh felek

Sün ile bunları, ol var eyledi
Birliğine cümle ikrar eyledi

Kudretin izhâr edüp hem ol Celil
Birliğine bunları kıldu delil

‘Ol! ‘ dedi bir kere var oldu cihan
‘Olma! ‘ derse, mahv olur ol dem hemân

Bari ne hâcet kılavuz sözü çok
Birdir Allah andan artık Tanrı yok

Ey azizler işte başlarız söze
Bir vasiyet kılarız illa size

Ol vasiyyet kim derim hem tuta
Mis gibi kokusu canlarda tüte

Hakk Teala rahmet eyleye anâ
Kim beni ol bir dua ile anâ

Her kim diler bu duada buluna
Fatiha ihsan ede ben kuluna

VİLADET BAHRİ

Amine hatun Muhammed anesi
Ol sadeften doğdu ol dür danesi

Çünki Abdullah´dan oldu hâmile
Vakt erişdi hefte vü eyyam ile

Hem Muhammed gelmesi oldu yakîn
Çok alametler belirdi gelmeden

Ol Rebiul evvel ayı nicesi
On ikinci gice isneyn gecesi

Ol gice kim doğdu ol hayrûl beşer
Anesi anda neler gördü neler

Dedi gördüm ol habîbin ânesi
Bir acep nûr kim, güneş pervânesi

Berk urup çıktı evimden nagehan
Göklere dek nur ile doldu cihan

Gökler açıldı ve feth oldu zulem
Üç melek gördüm elinde üç alem

Biri meşrık biri mağribde anın
Biri damında dikildi Kâ´benin

İndiler gökten melekler saf ü saf
Kabe gibi kıldılar evim tavaf

Hûriler geldi bölük bölük
Buğûr yüzleri nûrundan evim doldu nûr

Hem hava üzre döşendi bir döşek
Adı Sündüs, döşeyen anı melek

Çün göründü bana bu işler ayân
Hayret içre kalmış idim ben hemân

Yarılıp çıktı divardan nagehan
Geldi üç huri banâ oldu ayan

Bazıları derler ki ol üç dilberin
Asiye´ydi biri ol meh-peykerin

Biri Meryem hatun idi aşikâr
Birisi hem hûrilerden bir nigâr

Geldiler lutf ile ol üç mehcebin
Verdiler bana selam ol dem hemin

Çevre yanıma gelip oturdular
Mustafayı birbirine muştular

Üç alem dahi dikildi üç yere
Her birisin edeyim nerden nere

Dediler oğlun gibi hiç bir oğul
Yaradılalı cihan gelmiş değil

Bu senin oğlun gibi kadri cemil
Bir anâya vermemiştir ol Celil

Ulu devlet buldun ey dildare sen
Doğuserdir senden ol hulki hasen

Bu gelen ilm-i ledün sultanıdır
Bu gelen tehvid-i irfan kânıdır

Bu gelen aşkina devreyler felek
Yüzüne müştakdürür ins ü melek

Bu gice ol gicedir kim, ol şerif
Nur ile alemleri eyler latif

Bu gice dünyayı ol cennet kılar
Bu gice eşyaya Hak rahmet kılar

Bu gice şâdân olur erbâb- dil
Bu giceye can verir eshab-ı dil

Rahmeten lil´alemindir mustafa
Hem şefiu´l-muznibindir mustafa

Vasfını bu resme tertib etdiler
Ol mübarek nuru tergib ettiler

Amine eder çü vakt oldu tamam
Kim vücuda gele ol hayrül enam

Susadım gayet hararetten kati
Sundular bir cam dolusu şerbeti

Şerbeti karşımda tutdu hûriler
Bunu sana verdi Allah dediler

İçtim anı oldu cismim nura gark
Edemedim kendimi nurdan fark

Geldi bir ak kuş kanâdiyle revan
Arkamı sıvadı kuvvetle heman

Doğdu ol saatte ol sultan-ı din
Nura gark oldu semavat ü zemin

Sallü aleyhi sellimü teslima
Hatta tenali cennetten ve naima.

Bir “Yusuf Usta” Yazısı

Köyümüzün eski insanları birer lakapla ve kendi emeklerinin sıfatları ile çağrılırdı. Tahsin Helfe, Molla Fehret, Ahmet Pehlivan, Kamil Ağa, Ahmet Usta, Eşref Usta, Demürci(gilin) Ahmet vb. (Allah hepsine rahmet etsin).

Sonra ustalar vardı. Demir ustası, değirmen ustası, duvar ustası, teker ustası, vb. Sonra Muhtar, İmam, Hoca, Bekçi sıfatları oldu. İmam Hoca mesela. Hem imam, hem hoca. Galiba İmam resmi görevini hoca bilgi düzeyini ifade ediyordu.

Sonra askerlik sıfatları çavuş, onbaşı.

Hacılar, hafizler çoktu. Sonra İmam özel birinin adı olmaktan çıktı. Köyümüzden elhamdulillah çok imam müezzin yetişti. Öğretmen de öyle. Sonra diğer görevler geldi.

Demem o ki, devir değişti. Artık el emeği, ustalığı, mahareti olan ve her yiğidin lakabı olduğu köyümüz/köylümüz yerini düz insanlara bıraktı/bırakıyor yavaş yavaş.

Merhum Yusuf Usta “ula haciiii, üç kişi kaldık, üç” demişti. Artık o üç kişi de kalmadı.

Helfeler, Mollalar, Ustalar birer birer çekildi/çekiliyor dünyamızdan. Fakirleşiyoruz farkında olmadan. Kültür fakiri oluyoruz.

Yusuf Usta mesela:

Yusuf ustanın dingi vardı: Bulgur çağının insanları idi onlar. Önce bulgur pilavını sevmez olduk, elimizle yaptığımız bulguru terk ettik, aşlamalık, gendime, kavut, herle ve diğerlerini terk ettik tek tek. Bunların yerine satın aldığımız pirinç geldi. Ağzımızın tadı değişti. Sonra ding öldü.

Yusuf ustanın değirmeni vardı. Kırmızı buğday, beyaz buğday, kılçık, topbaş, krik, vb. her türlü buğday ekilirdi. Hepsinin arazisi tarlası, hergi, mıntıkası başkaydı. Ne, nerede güzel olur, bilinirdi. Zaten çavdar ve arpa ekmeğine biz yetişememiştik. Önce bir ziraatçi geldi köyümüze. Güya daha fazla ürün alacaktık. Ama gel gör ki güzelim buğdaylar yerini tek bir türe “ziraat buğdası”na terk etti. Sonra onu da sevmedik. Mehendis, patatesimizi ilaçladı. Böcek nedir tanımazdık, böcek oldu. Çuval unu, beyaz un, birinci un alıp yemeye başladık. Ekmeğimizin rengi açıldı, amma özünü yani tadını kaybettik. Buğday öldü, öküz öldü. Herekeşlik bozuldu. Sonra değirmen öldü.

Yusuf Ustanın demirci dükkânı vardı mesela: Bıçak yapardı. Balta, kazma, kürek her türlü tarım aleti. Tarım öldü. Kimse artık hark çıkarmıyor. Sonra Demirci dükkânı evrimleşti, değişti.

Yusuf Ustanın evinin etrafında süddamı da vardı. İnek ürünü sarıyağı, cilpeyniri, yoğurdu ayranı, loru orada yapılırdı. İnek öldü. Sarıyağ kalp çarpıntısı yaptı. Ayran sunileşti. Yoğurt bakkallaştı. Altmışlık yetmişlik, babalarımız dedelerimiz süddamını inatla sürdürüyorlar, şehirlerdeki biz çocuklarına peynir yollamak için. Belki eski dünyanın tadını unutmayalım diye. İnadına sürdürüyorlar. Şükür henüz ölmedi. Ama süddamı da can çekişiyor.

Köyün sanatkârane yapılmış balkonu onundu. Yeşil boyalı ve süsleme, ağaç oyma kemerli Balkonda asılı duran av keçisinin boynuzları hep enteresan gelirdi. Sonra balkon ve ambar da zamanla karardı.

Yusuf Usta, dedemin iyi arkadaşıydı. Bana hep dedemle olan dostluklarını anlatırdı. Ben de gördüğümde elini öperdim. Yusuf Usta ve daha başka büyükler dedemin evinde Karagöz, Hacivat dinler; Muhammediye, Fuzuli okurlardı. Dostluk vardı. Şimdi insanlar nerde o eski dostluklar diyor. Demek ki sonra dostluk da öldü.

Öküz öldü, inek öldü, guy öldü, kızılpeynir öldü, herekeşlik öldü. Degirman öldü, ding öldü.

Baktı Yusuf Usta, ne var ne yok hayatında, hepsi ölmüş. Eee, Yusuf Usta durur mu?

Takdir yetişti, ecel geldi, Yusuf Usta da öldü.

(Yusuf Usta’ya Allah rahmet eylesin, mekânı cennet olsun, yakınlarının başı sağ olsun.)

Kesim Kâğıdı

Önce Türkçe sözlükte kesim kelimesinin konumuzla ilgili karşılıklarını verelim.

kesim: Sözleşme, nikâh, kesim kesmek, evlenen kız için oğlan tarafıyla yapılan ödeme anlaşması, mihr, düğün öncesi iki tarafın alınacak takı üzerinde anlaşması.

Bu gün evlenen kızların at, yat, kat istedikleri söylenir. Analar da “atlıya, yatlıya, katlıya gidesin!” diye (bed)dua ederler. Kızlar da; “Ben varmam inekliye/Yoğurdu sinekliye/Allah nasip eylesin./Omuzu tüfekliye!” diye mızmızlanırlar.

Biz de köyümüzde altmışlı yıllarda evlenen büyüklerimizin kesim kâğıtlarından örnekler yayınlıyoruz. Bu kâğıtlar o zamanın resmi evlilik belgeleri niteliğindedir. Bu belgeler gerçek kişilere aittir. Maksat köyümüzde altmışlı-yetmişli yılarda insanların çeyizleri üzerinden ekonomik durumları hakkında bir nebze fikir sahibi olmak, bir yarı resmi geleneğe ışık tutmaktır.

Kesimlerde genellikle madeni lira, çeyrek (altın değil, gümüş), gümüş yüzük, peşkeş parası, şerbet harcı, yatak, kemhıs ya da karagöz kuşak, cislavit, yazma, cecim, büyük küçük ihram, mendil, mintan, leçek, tülbent, puşi, iskarpin, çorap, çarşaf, ayakkabı, ham ve has elbise, kuşkana, sahan, tas, ibrik, gügüm, kapaklı sahan, su tası, bakır sofra, çam sandık, petek, koyun, keçi, düge, inek, zemin katı ev yazıldığını görüyoruz.

Altmışlı yıllara ait elimizdeki kesim kâğıtlarının hiçbirinde altın takı yazılı değildir. Şu anda ise altınsız düğün düşünmek mümkün değil. Öyle kesim kâğıtları var ki gelinin çeyizi bir kapaklı tencere, oğlanın mihri de bir kuşaktan ibaret.

Örnek Bir Kesim Kâğıdında Neler Var

Kesim kâğıdı besmele ve “Bir Kıta Nikah Kağıdı” başlığıyla başlar.

Kesim kâğıdında oğlanın verdikleri ve kızın verdikleri ayrı ayrı ederleriyle birlikte sütunlara yazılır. Toplamı belirtilir. Kesimin aslının (mihrin toplamı) ne kadar ettiği sütunların ortasına (mümkünse farklı renkte kalemle) yazılır. Tarih atılır. Kimin oğlunun kimin kızıyla evlendiği yazılır. Sonunda oğlan ve kızın vekilleri, şahitleri, muhtar ve azanın ad-soyadı ve imzaları bulunur.

Metin kısmı genellikle şöyledir.

Allah’u Teala’nın emriyle, Peygamber Efendimizin sünnetiyle, İmam-ı Azam’ın içtihadıyla, iki tarafın rızasıyla, şahitlerin şehadetiyle, Cumhuriyet hükümetinin kanuni yollarıyla köyümüz halkından Mustafa A’nın kerimesi Ayşe bikr-i baliğayi talip olan yine köyümüz halkından Ahmet B’nin oğlu Ali’ye 2038 Lira mihr ile akd ü nikah olunup, 2038 lirası düğün masrafına ödenerek ve eşya bedeli olup, 13 lirası baki olduğuna mübin işbu nikah kağıdı şehadetler huzurunda ata kılındı. Tasdik eyleriz.

İnci Köyü Müzesinde Neler Olmalı?

Şehirdeki evinin bir odasını şark köşesi yapmayı hayal edenler çoktur. Nitekim işyerinin bir köşesini, evinin bir odasını şark köşesi yapan dostlar da gördüm. Hatta bir sanatkâr işadamının kendi köyüne bir müze açtığını da haberlerden okudum. Adam hayatını buna vakfetmiş, mimari açıdan enteresan bir müze binası yaptırmış ve içine köyüyle ilgili her şeyi koymuş.

Edit: Yakın zamanda Dursun Çiçek ağabeyinin rehberliğiyle Kayseri’de Mehmet Akgül Beyefendi’nin Osmanlı, Selçuklu, Cumhuriyet dönemlerinden kalma parçalarla oluşturduğu müze-evi ziyaret etme şansı bulmuştum. Aşağıda bir kısa tanıtımını bırakıyorum. Aslında geniş bir mekanda İnci Köyü Müzesi buna benzer objelerden oluşturulup tasarlanabilir.

Mehmet Akgül Beyefendi’nin Kayseri’deki müze-evinin AA tarafından çekilmiş tanıtımı.

Bir köylümüz çıkar da ben İnci Köyü’ne bir müze yaptıracağım derse, içine neler koymalı. Benim aklıma gelenler aşağıda. Siz de aklınıza gelenleri eklerseniz, böylece:

– “şimdilik” kültürel değerlerimizin en azından adlarından bir müze,
– “yakında” fotoğraflarını da ekleyerek sanal bir müze,
– “ilerde”de bir köy evi içinde bizzat kendilerini koyarak gerçek bir müze yaparız, inşallah.

  • süt damı malzemeleri
  • tandır malzemeleri
  • neşberlik malzemeleri
  • dokuma hazır kilim malzemeleri
  • balta, keser, tırmık satır, dirgen, bıçkı vb. köy demir alet malzemeleri,
  • bir kuy tezgahı
  • hasır dokuma dezgahı
  • kemhıs kuşak
  • karagöz kuşak
  • cislavit
  • kara lastik
  • yazma
  • cecim
  • büyük küçük ihram
  • mendil
  • mintan
  • leçek
  • tülbent
  • puşi
  • iskarpin
  • çorap
  • çarşaf
  • çarık ayakkabı
  • ham ve has elbise
  • kuşkana
  • sahan
  • saplı
  • tas
  • ibrik
  • gügüm
  • kapaklı sahan
  • su tası
  • bakır sofra
  • çam sandık

Benim aklıma gelenler bunlar. Eminim, sizin aklınıza gelenler de vardır. Buyrun, siz de bir köy müzesinde neler olmalı, aklınıza gelenleri buraya ekleyin.

Tekne Orucu

Temmuz sıcağında Ramazan yaşayanlarımız bilir. Bitmek tükenmek bilmeyen bir günde, şafakla birlikte güne ot toplamakla başlayan, güneşle beraber tırpan elinde akşama kadar mütemadiyen sallanıp duran bir rençperin orucu “Susuz Oruç”tur. Doğru, her oruç susuzdur, ama temmuz sıcağında tırpan sallayan memleketim insanının, bir NBA maçının tamamını oruçlu olduğu için su içmeden oynayan Nijeryalı efsanevi basketbolcu Hakeem Olajuwon’un orucu daha bir susuzdur.

Biliyorum, iftarınızı Cola ile açmıyorsunuz. İftarı suyla açmak sevaptır, öyle değil mi? Buzdolabı yoksa soğuk su da yoktur. Ama nice delikanlılar, babasına annesine iftarda soğuk su içirebilmek için 3030 metrede Akdağ’ın zirvesinde “kürtük” halinde buzlaşmış haldeki karı heybelerine doldurur da getirirdi.

Biz ilkokul çağındaki çocuklar ise ellerimizde ibrikler ve güğümlerle çaydan, çermeden, Dana Pınarı’ndan tam iftar saatinde sofrada olacak şekilde soğuk su taşırdık. Tam saatinde sofrada olmalı. Erken gelirsen su ısınır, geç kalırsan iftar edilmiştir, soğuk suyun bir anlamı kalmaz. Saatimiz yoktu, ama iftara ne kadar var gölgeden anlardık. Şimdi güneş görmeden sadece saatlerine bakarak yaşayanları düşündükçe… Her neyse!

Ramazan

İftar öncesi tatlı bir telaş misafir karşılamalar, yemek göndermeler, radyodan Kur’an dinlemeler vb. ama çocukların görevi başkadır. Elektriğin dolayısıyla hoparlörün olmadığı imamın müezzinin saf sesiyle gönüllerin derinine okuduğu ezanı hane halkına bildirmek çocukların göreviydi. Bacada, pencerede ezanın tam duyulduğu bir yerde ezanı işitmek ve “Oruç kaçtiiiii, Çukurtarla’yı bir aştiii” diye avazı çıktığı kadar bağırmak çocukların en büyük eğlencelerinden biriydi kuşkusuz. Sonrası malum…

Şimdi olduğu gibi, öğle, ikindi ve yatsı öncesi mukabeleler, Teravih namazında aşkla şevkle okunan salâvatlar Ramazanın manevi bereketini katmerleştirirdi. Sezai Karakoç, “Oruç da acıkır” demişti. Orucu ancak, elinden gelen her türlü ibadet, taat, zikir ve iyiliği esirgemeyen insanlar doyurabilirler. Şimdinin birçok insanındaki laubali ve bir zorunluluk hissiyle verilen ve belki de unutulan fitreleri, Ramazan’ın en önemli ibadetlerinden biriydi. Biz çocuklara düşen ise kendi fitremizi de sağ elimize alıp sol elimize göstermeden ihtiyaç sahiplerine ulaştırmak idi. Bu bereket ve rahmetin bir nişanesiydi.

Sahura kalkamayıp “sabaha kalmak” ve mahalledeki komşuların diline düşmek de var işin içinde… Büyükler bir yolunu bulur da kalkmak için, çocukların işi zordu. Cep telefonunun çalar saati olmayınca sahura kalkmak için çırpınan bir çocuğun yaptığı en iyi şey neydi, biliyor musunuz? Kadir ağabeyin zekâsı işte. Ayağının başparmağına bağladığı bir ipin diğer ucunu sofraya bağlamak… Evin annesi sofrayı alınca başparmağını çeken ip de onu uyandıracak. Büyük bir ihtimalle sironu, erişteyi, makarlamayı, hingeli ya da ne bileyim hasutayı, düğmeçi, haşılı, tirit veya umacı kaçırmak istemiyor, bahtına ne çıkarsa artık?

İşte böyle bir sabah öğleye kadar zar zor dayanan öğle ezanıyla birlikte tekneden aşırdığı ekmekleri yiyen çocuğun orucu da “Tekne Orucu”dur. “Çocukların abdestlerini Hz. Ali almıştır.” derdi amcam. Herhalde tekne orucunun devamını da Hz. Ali tutmuştur, bilemem. Ancak bunun çocukların oruca alıştırılmasında önemli bir aşama olduğunu biliyorum.

Ramazan ve oruçla ilgili çok şey yazılabilir. Ancak ben son olarak şunu yazacağım. Yatılıda kalırken okulun yüz kişisini de iftar saatinde bir şekilde evlerinde ağırlayan Oltuluları hala her arkadaş minnet ve şükranla anıyor.

Her Müslüman Ramazan’ını rahmet ve bereketli kılmak için çabalamalıdır. İsteyen bu yazıyı, “Nerede o eski Ramazanlar” yazısı olarak okuyabilir, ama asla ve asla bir Cola reklâmı değildir.

İşfe‘ Lenâ Duası

Erzurum ramazanlarına özgü manevi zevklerden biri de teravih namazının en sonunda üç defa salavat okunduktan sonra okunan işfe‘ lenâ duasıdır. Bu sadece Erzurum ramazanlarına özgüdür. Nitekim bu günlerde Erzurumdaki tartışmalardan biri, bu duanın eski makamında okunup okunmadığıdır. Bazı Erzurumlu eğitimciler duanın orijinal makamında okunması için müezzinlere kurslar açılmasını teklif etmektedirler.

İşte biz Erzurum ramazanlarına özgü bu duayı, Hamza Emi’nin makamıyla sunuyoruz. Çünkü Ramazanda köyümüzde Hamza eminin işfe‘ lenâ okuması bir gelenektir.

Devamını oku

Mart: Korku ve Ümit

Zemherinin çocuklarıyız. Erzurum’da Mart kışa tabidir ve Mart bizim için farklı anlamlar taşır. Erzurum için karakış bir yazgı ise bu yazgısının bir parçası da Mart’tır.

Şair, bu ay için demiştir “Beni bu havalar mahvetti” diye. Bir gün kış, bir gün bahar kıvamında yaşamak her babayiğidin harcı değildir. Zira mevsim geçişi zordur. Her doğumun bir sancısı vardır ve baharı göğüsleyen kişi de Mart sancısını çekmelidir işte. Atalarımıza müracaat edersek “Mart ayı, dert ayı, bir sepet saman ver Ali dayı” demişlerdir.

Ne zordur kış ülkesinde hayvancılık. Mart kapıdadır, evet umut vardır, zira bahar gelmiştir ama Mart’a güven olmaz, aldatıcıdır.

Bir merek samanı biten bir adam biraz nüktedan bir edayla komşusundan saman istemekten başka ne yapabilir ki? Ama memleketimin insanında söz tükenmez. Altı ay kışı olan, işi olmayan bir yerde sözden, laftan, yârenlikten, nükteden daha kıymetli ne olabilir? Saman mı dediniz? Cevap hazırdır: “Geldi çattı Mart, sığırını sat.” Ah benim insanım, bu ne zekâ, bu ne kafiye böyle…

Mart’ın dert ayı olmasında, mevsim değişiminin inişli çıkışlı, rüzgârlı, karlı, güneşli, yağmurlu havası nedeniyle yataklara düşen, yeni bir bahara çıkamadan öksüre tıksıra hakkın rahmetine kavuşan ihtiyarların da bir payı vardır sanırım.

Ne kış, ne de kışın âlâsı. Sadece Mart korkutur insanı. Ya umutlar tükenmişse ve ambar boşalmışsa, ya odun-kömür bitmişse… Biraz ders çıkarmak için, biraz da durumun vahametini anlatmak için bir başka atasözü folklorik bir kafiyeyle dillerde dolaşır. “Mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır.” Tıpkı Allah’a duyulan “havf ve reca” (korku ve ümit) gibi. “Hem tedbir hem de takdir” gibi.

Aldırmayın yine de siz. “Mart ayı, dert ayı” atasözü, “düz adam” için kafiyeli bir nükteden öte bir anlam taşımaz. Çünkü dertlerin tamamen Mart’ta toplandığına inanmak, hesap erbabınca ham ervahlık sayılır.

Derler ki karanlığın yoğunluğu şafağın yakınlığının göstergesidir. Erzurum için Mart işte budur. Karanlıktır, soğuktur, kıştır ama aydınlığın, kurtuluşun, baharın başlangıcıdır. Mart, kardelenlerin “işte buradayız, en burada, kıyamda” diye başlarını kaldırıp selama durdukları bir aydır yine. Nisan, baharın nazlı kızı ve duygusal olabilir ama Mart tüm soğukluğuna rağmen müjdecidir ve bir başlangıçtır.

Biz çocuklar baharın anısına, yeni yılın başlangıcında (yani Nevruz’da) İnci Köyü’nün güneyindeki ısınmış kayaların dibinde kilisede ya da kazanın deresinde pilav yapar yerdik. Belki Ergenekon’dan bir çıkış değildi, ama bütün kış boyu kaydığımız kızaklarda iliğimize işlemiş soğuktan bir çıkıştı. Dağların arkasında bir kış boyu saklanmış güneşin, cücük ayından fırlayıp ben buradayım demesiydi.

“Mart dokuzundan sonra dağlar misafir alır.” demiş atalarımız. Mart dokuzunu bütün tabiatın kış uykusundan uyandığı gün diye bellemişler. Cemreler birbiri ardına düşmektedir. Anâsır-ı erbaa’nın yani havanın, suyun ve toprağın peşi peşine ısınmasıdır (ateş). Mart, ot kopumudur, kuzu ayıdır, döl dökümüdür, berdelacûzdur. Kışın en sert günlerinin Erbaîn ve Hamsîn’in bitişi, “çille”den çıkıştır. Ve yeni bir yılın başlangıcıdır. Daha ne olsun ki?

İyi ama bunlar beni tatmin etmedi derseniz size unutmadan başka bir şeyi, örneğin “mart kedisi”ni yazayım. Mart, aynı zamanda kış boyu soba başlarında tüy döküp mırıltılarla uyumuş kedi milletinin “on bir ayın sultanı” diye tesmiye ettikleri, damlarda, şurada burada “hoş geldin yâ şehr-i Mart” diye mırlayıp durdukları ve zifaf kongreleri tertip ettikleri bir aydır. Oltulular, Erzurumlular tüm bunlara bir de iki kurtuluş günü eklemişler. Ne denebilir ki?

Son bir not daha: Batılı Mars’ın Mart’ı ile bizim dünyamıza ait bahsi geçen Mart, aynı mevsimi adlandırmaz.

Sahi şimdi aklıma geldi. İhram Emi’nin ölümünden sonra hesapları bilen kaldı mı? Hakkın rahmetine kavuşunca İhram Emi, şimdilerde iklimlerin karışması gibi hesaplar da mı karıştı yoksa? Belki de ne “cücük taşı”nı bilen kalmıştır ve ne de İhram Emi’yi tanıyan?

Allah, “İşte biz, bu mevsimleri insanlar arasında döndürür dururuz.” buyurmaktadır. Öldüren de dirilten de Allah’tır. Mekân da onundur, zaman da…

Çişgan

Çişgan (Çişhan): Türkçe adı “yalancı iğde”. Bilimsel adı “Hippophae Rhamnoides”. İnci Köyü Sözlüğü‘nde şöyle tanımlanmış:

ÇişganÖzellikle tarla kenarlarına, tarlayı su baskınından korumak ve içeri girme ihtimali bulunan hayvanları engellemek için dikilen, iri dikenleri olan bodur ağaç.

Köyümüzde çişgan, Uzundere ilçesinde çişhan olarak adlandırılır. Uzundere ilçesi ile Tortum gölü arası çok yoğun yalancı iğde kaplıdır. Aynı iklim özeliği gösteren köyümüzde de çişgan, dere kenarlarının vazgeçilmez ağaçlarından biridir. Çünkü suyu seven çişgan bütün köylülerimiz tarafından sele engel oluşturması için kandara olarak kullanılır.

Çisgan: Başka bölgelerde Çıçırgan. Bilimsel adı: Hippophae Rhamnoides

Çişgan tam manasıyla “arsız” bir bitkidir. Bir dalını koparıp su gören bir yere sokmak çişganın bir iki senede bütün o bölgeyi kaplaması için yeterlidir. Bu nedenle çişgan canlı ve uzun süreli bir kandaranın gerçek garantisidir. (Kandara: sel suyunun mahsulü ziyan etmesini ve tarlaları yok etmesini engellemek için ağaç, taş ve her türlü malzeme ile oluşturulan set. bk. İnci Köyü Sözlüğü‘nde şöyle tanımlanmış:

GandaraAkarsu kenarındaki tarla,bahçe gibi yerleri sel baskınından korumak için doğal yollarla ( ağaç,taş vb) yapılan set.

Çocukların yalancı domatesi çişganın küçük domatese benzeyen meyvesi Ağustos-Eylül aylarında olgunlaşır. Köyümüzde kullanılmamakla birlikte çişganın meyveleri yöremizde ağrı kesici, yaraları tedavi edici ve egzama tedavisinde kullanılmaktadır.

Eşref ALTAŞ

Gurdun Ağzını Bağlayalım!

Hayvancılığın yaygın olduğu bir bölgenin çocuklarıyız. İnek ve koyun köyümüzde yaşayan insanların hâlâ geçim kaynakları. Köyümüzün belki de en orijinal üretimi peynirin ve sütün kaynağı da bu hayvanlar. Tabi tedavülden kalkmış bir hayvan daha var ki onu en iyi Kömürcüoğlu’nun keçiler şiirinden öğrenebilirsiniz.

Çobanlar sabah kalkar, “puuç, ho, eyle puuçi, eyle diiydo” sesleriyle süren bir temsille bütün köyün ineklerini toplar, götürür Hüsüpens’e, Ense’ye, Gedük’e Tarmut’a. İkindiden sonra akşama doğru malı toplar, köye getirir. Kadınlar sorar birbirine, nahır geldi mi?

– Geldi, hamaki bizim gırmızi inek gelmedi.

Devamını oku

İmamlarımız

İmamlar, bilindiği gibi köy hayatının önde gelen insanlarıdır. Elbette eski Türk filmlerindeki imam tiplerinden bahsetmiyoruz. Çünkü bizim imamlar, özü sözü düzgün, insanlar arasında saygın konumu olan adamlardı(r). Ortalama insanlar gibi yaşarlar, kimseye şeyhlik taslamazlar. Köyün ilk okur-yazarlarıdır. Kur?an okumayı öğreten muallimlerdir. İlk zamanlar köylünün verdiği hakla, parayla geçinirlerken şimdilerde kadrolu imamlarımız var. Her meslek sahibi insanlar gibi, imamlar çevresinde de köyümüzde belli bir sözlü kültür oluşmuştur. İşte bu platform imamlarımız hakkındaki sözel kültüre dayanan anlatıların kayıtlarını tutmayı amaçlamaktadır.

Yıllar önce köyde yaz döneminde emaneten medresede (Kur’an Kursu) çocukları okuturken “geçmiş hocaları tanıyanınız var mı?” diye sordum. Ne tesadüftür ki “Büyük Hafız”ın, “İnce Hoca”nın, “İbrahim Hoca”nın torunları da sınıftaydı. Ben de “Topal Yusuf Hoca”nın torunuydum. Torunlardan hiçbiri daha ağzını açmadan diğer çocuklardan biri “Bekir Hoca” dedi. Anlamadım, çocuk şaşkınlığımı görünce “hocam” dedi, “bizim okulda 2. sınıfları okutuyordu.” Anlamıştım, öğretmenlerden biriydi. Ben imamları kastettiğimi anlatınca geçmişe doğru bir yolculuk yapmaya çalıştık. Ama çocuklara geçmiş imamlarımızı tanıtırken bayağı zorlandığımı itiraf etmeliyim. Sürekli kimin nesi diye soruyorlar, ben torunlarını gösterince de torunlar dahi şaşırıyorlardı. Bazı şeylerin yapılması gerektiğini işte o zaman daha derinden fark etmiştim.

Öyleyse buyurun hep beraber bir yolculuğa çıkalım. Biz elimizden geldiğince iz bırakan insanlarımızı tanıtacağız. Ama özellikle burada adı geçen hocalardan yaşayanların kendilerinden, Rahmet-i Rahman’a kavuşanların çocuklarından ve torunlarından belge ve bilgi anlamında katkılarını bekliyoruz. Adını yazmayı unuttuğumuz ya da imamlığını bilmediğimiz birisi varsa da bildirmelerini rica ediyoruz.

İnci Köylü İmam ve Müezzinler

Adı-SoyadıGörev YeriSon Durumu
Ahmet Çelebi (Büyük Hafız'ın babası)İnciRahmetli
Yusuf Akçay (Yusuf Hoca)İnciRahmetli
Yusuf Altaş (Topal Hoca)İnciRahmetli
Osman Çelebi (İnce Hoca)İnciRahmetli
İbrahim AkçayİnciRahmetli
İbrahim AltaşOltuEmekli
Ali AğırmanOltuEmekli
Hasan Çelebi (Hattat)İstanbulEmekli
Kamil ÇelebiİstanbulEmekli
Mevlüt AcarNevşehirEmekli
Hüsnü ÇelebiAydınEmekli
Hasan AcarİnciEmekli
İdris AkyüzBursaEmekli
Mustafa AğırmanİstanbulEmekli
Mustafa Ağırman (Rüfetemigilin)İstanbulGörevde
Burhanettin CandanAlmanyaGörevde
Hasan SancarAlmanyaGörevde
Mustafa SancarOltuGörevde
Hüseyin SancarİnciGörevde
Kerim AğırmanİnegölGörevde
Harun AkçayOltuGörevde
Harun KayaOltuGörevde
Şakir AkyüzİzmirGörevde
Hasan SancarEsenyamaçGörevde
Harun AkyüzŞenkayaGörevde
İlhami SevinçEdirneGörevde
Abdullah AkyüzKarsRahmetli
Harun ŞimşekBartınGörevde
Kadir ÇelikKütahyaGörevde
Fehmi CandanAntalyaGörevde
Talip AkpınarAntalyaGörevde
Mevlüt SancarAntalyaGörevde
Cemil SancarBalıkesirGörevde
Mürsel AkyüzİzmirGörevde
Musa AkyüzİzmirGörevde
Sinan KayaRizeGörevde
Yunus AkçayBilecikGörevde
Emre AkçayMalatyaGörevde
Bilal AkçayÇorluGörevde
Ali AslanÇanakkaleGörevde
Nurettin AcarAmasyaEmekli
İhsan SevinçKonyaGörevde
Ali AğırmanErzurumGörevde
İhsan KayaHasankaleGörevde
Hasan AkpınarErzincanGörevde
Recep AltaşBursaGörevde
Hasan AkçayErzurumGörevde
Ahmet AcarNevşehirGörevde
Fatih AcarNevşehirGörevde
İdris Kayaİnci-OltuFahri Görevde

Yemeklerimiz

Yemeklerimiz ile hasuta, çılbır, haşıl vb. aşlarımızı kastediyoruz.

Yemekler
Ayran Çorbası
Bulgur Pilavı
Düymeç
Erişte
Gavut
Gaygana
Gendime Çorbası
Hasuta
Haşıl
Helva
Heyle
Hıngel
Kartol Aşı
Kartol Kavurması
Kelec Aşı
Kesme Çorbası
Keşgâh
Kızambuk
Kuymak
Löbiye
Makarlama
Mıhla
Pestil Kayganası
Siron
Tatar Böreği
Tirit
Umaç
Yahni

Ekmeklerimiz

Ekmeklerimiz ile katmer, kete, cat, pağaç gibi hamur işi olup tandır ve fırında pişirdiğimiz ekmeklerimizi kastediyoruz.

Ekmekler
Arpa ekmeği
Bişi
Cat
Cıllik
Çavdar ekmeği
Düşük
Fırın Ekmeği
Gagala Ekmek
Hoca başı
Kadı Kulağı
Kara ekmek
Katmer
Kete
Pağaç
Su Böreği
Tandır Ekmeği
Yufka

Yemişlerimiz

Bitkisel Yiyeceklerimiz ve Yemişlerimiz ile banda, gırget, sıçankulağı, öküz götü gibi yabani meyvelerimizi ve ısırgan, yemlik, danaburnu gibi bitkisel kökenli sebze ve yiyecekleri kastediyoruz.

Yabani Meyvelerimiz Hakkında Genel Bilgi: Köyümüzdeki banda, salur, çigelek, joğ, gırget, öküzgötü (aluç), sıçankulağı, kuşburnu, lilik, kızambuk gagası meyvelerin olmadığı zamanlarda köylümüzün beslenmesi ve sağlığında çok önemlidir. Çünkü bu yabani meyveler su içerikleri düşük olduğu için, besin maddeleri bakımından normal meyvelere göre daha zengindirler. Ayrıca aromatik kokuları, meyve asitleri, renk maddeleri, mineraller bakımından da normal meyvelere göre daha zengindirler.

Yemişler
Banda
Salur
Joğ
Çigelek
Öküzgötu
Gırget
Sıçankulağı
Lilik
Karayemiş
Pişirilenler
Kuşburnu
Kızamık
Danaburnu
Isırgan
Çaşur
Pancar
Evelük
Mantar
Yaprak-kök yemişler
Yemlik
Kabalak
Gımi
Bayır Telhacı
Su telhacı
Öciyen
Tere
Kuzukulağı
Goşguz
Yer elması
Dikentopbuzu

Meyvelerimiz

Meyvelerimiz ile vişne, armut, elma vb. köyümüzde yetişen meyveleri kastediyoruz.

Meyveler
Armut
Ceviz
Elma
Erik
Kiraz
Vişne

Sebzelerimiz

Sebzelerimiz ile patates, fasulye, soğan, marul, kabak vb. köyümüzde yetişen sebzeleri kastediyoruz.

Sebzeler
Biber
Fasulye
Hıyar
Kabak
Marul
Patates
Soğan

Tahıllarımız

Tahıllarımız ile buğday (her türlüsü), arpa, mısır vb. tahılgilleri kastediyoruz.

Tahıllar
Kırmızı buğday
Beyaz buğday
Topbaş buğday
Kırik
Çavdar
Arpa
Mısır

NOT: Her Hafta “Köyümüzden Haftanın Menüsü” başlığı altında bir yemek, ekmek, yemiş vb. tanıtılacaktır. Sitemiz katkılarınıza açıktır. Katkıda bulunmak isteyenler, yukarıda adı geçenlerden bir yemişi; faydası, yetiştiği yerler, yeme, toplanma zamanı vb. özellikleriyle birlikte tanıtabilirler. Yemek ve ekmeklerin ise malzeme ve tarifi yapılabilir. Örnekler için tanıtılan yemişlere ve tarifi verilen yemeklere bakılabilir.

Oyunlar – Eğlenceler

Top ve televizyon daha köyümüze gelmemişken köyümüzün kültüründe onlarca oyun ve eğlence tarzı vardı. Ne yazık ki bunların büyük çoğunluğu bugün oynanmıyor, birçoğu ise unutuldu ve unutulmakta. Oysa her biri bir espri ve öğretim şekli taşıyan oyunlar hiçbir zaman unutulmayı hak etmiyorlar. Bu oyunların bir kısmı başka köy ve yörelerde de oynanan genel oyunlardır, bir kısmı ise sadece köyümüze has olan geleneksel oyunlarımızdır.

Oyunlar köy ortamının vazgeçilmez eğlence araçlarıdır. Köylünün neşesi, çocukların kaynaşması, ufak çaplı kavgalar, sosyalleşmeler hep oyunlar oynanırken gerçekleşir. Köy kültürünün en iyi aktarılabildiği platformlar da kesinlikle oyunlardır. Bu bakımdan biz oyunların kuralları vb. her türlü özelliklerini not etmek istiyoruz. Bu işin kesinlikle katkılarınızla gerçekleşeceğini biliyoruz ve katkılarınızı da bekliyoruz.

Oyun-Eğlence Adları
Avlanmak
Bar oynamak
Basdik
Biliye
Birdirbir
Bulunti
Cim Cim Ana
Çeçen
Çelik-çomak
Çimmek
Çizgi oyunu
Domine
Düğünler
Ford sürmek
Futbol
Gıllanboci
Güreş
Güvercin taklası
Holla birisi
Kabak
Kasa yapmak
Kayak
Kız taklası
Kız topu
Kızak kaymak
Kiprit oyunu (Hırsız-polis)
Kuyu
Mendil Kapmaca
Menemşe
Mırmıncik
Örümcek
Pil
Derede kumda oyun
Seyire gitme
Sıra türküleri
Sobe
Top mu- kılıç mı?
Voleybol
Yüzük

Not: Lütfen eksik kalanları bildirin. Tanıtmak istediğiniz oyunu detaylarıyla yazarak bize gönderin. Adınızla birlikte yayınlayalım.

Gazilerimiz – Şehitlerimiz

Bölgemizde yüzyıllar boyunca savaşlar olmuş. Osmanlı Rus Savaşları ve özellikle 93 Harbi, Ermeni Katliamlarına karşı koymalar, Ceceim Alaylarının köyümüz arazisinde cereyan eden savaşları, Kurtuluş Savaşı yakın tarihimizin bilinen savaşları. Bunun dışında Osmanlı döneminde üç kıtada savaşan, şehit düşen dedelerimizi de anmalıyız.

Savaştıklarını bildiğimiz Hasan Albayrak’ın babası merhum Aslan Albayrak, Ceceim Alaylarının tanığı merhum Rüfet Ağırman (ki konuyla ilgili kendisiyle yapılan röportajın video kaydı burada yayınlanacaktır.), Kop Dağında Şehit düşen Demirci Mehmet Çavuş’un dedesi Şehit Mustafa Altaş, yine Kurtuluş Savaşı yıllarında orduya alınmış olan merhum Daştan Aktaş dedeyi anmalıyız.

Nihayet Kore’ye gönderilen askerler içinde olan gazilerimiz ve Kıbrıs Savaşında yer alan gazilerimiz de bulunmaktadır. Burada adları geçen kişilerin bir kısmı Rüfet Dede ve Cemile Nene’nin röportajlarında da adı geçen kişilerdir.

Cemile Nene ile röportajlar için tıklayınız.

Şehitlerimiz

Birinci Dünya Savaşı

  • Mustafa Altaş (Ayşe, Zeycan, ve Talha Nenelerin; Ahmet ve Eşref dedelerin babaları; Mehmet ve Fikri Altaş’ın dedeleri) Kop Dağında şehit olmuştur.
  • Yemene giden Şeyihgil’den İsmail Dede’nin dönüp dönmediğine dair henüz bilgi edinemedik.

Ceceim Alaylarının Hüsüpens’te ve Pulun Sırtta yapılan Savaşlarında

  • Fuat (Fiyet) Usta: Hüseyin Akpınar’ın babası Fiyet Emi’nin amcası
  • Molla Mehmet Çelebi: (Hamit, Taksim, Halit, Tahir ve Cemile Nenenin ağabeyleri, önce 16-17 yaşında, geri hizmetinde kullanılmak üzere Erzurum’a götürülmüştür.)
  • Ekşi Mehmet:
  • Parpacı Osman:

Gazilerimiz

  •  Savaştıklarını bildiğimiz Hasan Albayrak’ın babası merhum Aslan Albayrak, uzun süre Rusların elinde esir kalmış, geç zamanlarda köye dönmüştür.
  • Kâmil Efendi: Birinci Dünya savaşında Pulun sırtta yapılan savaşta yaralanmıştır.
  • Ceceim Alaylarında savaşmış olan Ahmet Pehlivan (merhum Rüfet Ağırman’ın babası ki konuyla ilgili Rüfet emi ile yapılan röportajın video kaydı burada yayınlandı. )
  • Birinci Dünya Savaşı Gazisi Osman Çavuş (Ahmet Pehlivan’ın Kardeşi). Savaşta yaralanıp esir düştükten sonra 8 yıl boyunca köye dönemeyen Osman Çavuş Birinci Dünya Savaşı Osmanlı dönemi gazilerimizden biridir. Birlik Cami emekli İmamı Ali Hoca hafızlık anılarında şunu söyler: “Okuduğumuz müddetçe amcam rahmetli Osman Çavuş her hafta İnci katmeri ile pileki pağacı yaptırır, semaverle çay demletir bize yedirirdi. “Yeter ki siz okuyun canımı bile size feda ederim” derdi.”
  • Kurtuluş Savaşı Yıllarında savaşmış Arap Dede Lakaplı merhum İbrahim Altunok (yakında hayatını ve anılarını yayınlayacağız.)
  • Topal Kıraç Ahmet Dede Kurtuluş Savaşına katılmış.
  • Yine Kurtuluş Savaşı yıllarında orduya alınmış olan merhum Daştan Aktaş dede de gazi sayılmalıdır.
  • Uzun Ahmet lakaplı Ahmet Kaya, Kore Savaşına katılmıştır. (kendisiyle yaptığımız röportaj videoları yakında yayınlayacağız.)
  • Şerif Kaya Kıbrıs Savaşına Katılmış yaşayan bir gazimizdir. (kendisiyle yapılan röportajı yayınlayacağız.)
Ahmet Kaya, Kore Gazisi
Kore Gazimiz: Ahmet Kaya

Çeşmelerimiz

Köyümüzde yüzyıllardır insanlar kaynak sularından içerek beslendiler. Yüce dağ Akdağ, aklığını biraz da yılın dokuz mevsimi üzerinde kar olmasından almıştır. Kışın karı, yazın soğuk suyu demektir. Akdağ sayesindedir ki köyümüzde zannederim hiç bir tarihte teyemmüm de yapılmamıştır. Çünkü köyümüzde en susuz mesafe teyemmümü gerektiren bir mili (dört bin adım= yaklaşık 1,6 km.) asla geçmez.

Çeşmelerimiz, köyümüzün ve arazilerimizin süsüdür. Her bir köylü hangi mekâna en yakın gözenin, derenin ve pınarın hangisi olduğunu bilir. Suyun adı köyümüzde zaten “göze”dir, “pungar”dır, “çeşme”dir, “çay”dır, “dere”dir, “çerme”dir, “kaynak”tır.

Sularımız da içimine göre tasnif edilmiştir. Tatlı suyumuz, acı suyumuz ve şorak suyumuz vardır. İnce suyumuz, kalın suyumuz ve sert suyumuz vardır. Buz gibi suyumuz, soğuk suyumuz, ılık suyumuz, sıcak suyumuz ve kaynar suyumuz vardır. Bir tekne ekmek yediren suyumuz da vardır, bir lokmayı boğaza tıkayan suyumuz da. Velhasıl suyumuz da insanımız gibi çeşit çeşittir.

Bitirmeden önce çeşmelerin araziye dağılmasında büyük emeği geçen merhum (Hacı Cafer) İbrahim Aksu‘ya ve onun izinden giden hayır sahiplerine Allah’tan rahmet diliyorum. Peygamberimizin sadaka-i cariye (akan, hiç kaybolmyan sadaka) müjdesine nail olması için dua edelim.

Bu başlık altında neleri yazacağız, nelerin resmi olacak?

Köyümüzdeki bütün gözelerin adını, adı yoksa yerlerini tek tek sayacağız. Mümkün olursa fotoğraflarını yayınlayacağız. Sulu derelerimizi, arazide köylümüzün başına gidip su aldığı yerleri tek tek sayacağız. Ancak şimdilik özellikle yapılmış çeşmelerin, pınarların adını aşağıda sayıyoruz.

Niyetimiz bu çeşmeleri tek tek tanıtmak: Yerini, suyunun kalitesini, özelliklerini, kimin, ne zaman, nasıl, niçin yaptırdığını, kimlerin özellikle hangi mevsimde faydalandığını, farklı özelliklerini hepsini kayıt altına almak istiyoruz. Bu konuda her türlü katkıya açık olduğumuzu belirtelim: Pungarın, çeşmenin adı, yeri, tanıtımı ve fotoğrafı konusunda her türlü katkılarınız sizin adınızla birlikte yayınlanacaktır. Bir çeşmenin tanıtımı da sizden olsun, böylece o aktığı müddetçe adı da var olur ve size de sevap yazılmaya devam eder, inşaallah.

Konu Başlıkları

  • Hacı Cafer İbrahim Aksu (Köyümüzde çeşmelerin yapımının piri)
  • Su kaynaklarımızın kullanımı
  • Çay
  • Sulu dereler (tek tek)
  • Arklar
  • Çay kenarındaki ve arazideki gözeler (tek tek)
  • Acısu
  • Aksu
  • Aşağı Çeşme (Köyiçinde)
  • Cumanın Pungarı
  • Çakmaktaşı Pungarı
  • Çatağın Pungarı
  • Çerme
  • Çingene Çukurlarındaki su
  • Çolağın Pungarı
  • Dana Pungarı (eski)
  • Dana Pungarı (yeni)
  • Eysüpensin Su
  • Eyüb’ün Pungarı
  • Gölyer’in Pungarı
  • Gözeler (Akdağ)
  • Gözeler (Orcuk?un Dağı)
  • Güllünün Pungarı
  • Güynes’in Pungarı
  • Hacının Pungarı
  • Hığerin Pungarı
  • İğasorun Başındaki Çeşme
  • Karşının Su
  • Kotkotun Pungarı
  • Kovuşun Çeşme (Köyiçinde)
  • Köşmekin Pungarı
  • Kuntuvarın Suyu
  • Nohralı Pungarı
  • Orta Çeşme (Cami?nin Çeşmesi)
  • Orta Pungar
  • Şabanın Pungarı
  • Tarmut’un Pungarı
  • Yukarıki Çeşme (Köyiçinde)

Köyümüzdeki Arazi Ve Yer Adları

Bu hafta sizlere köyümüzün dağlarının, taşlarının, tarlalarının, arazilerinin, çeşmelerinin kısaca bütün mekânların adlarını sunuyoruz. Yanlış yazdığımız, tekrar yazdığımız ya da yazmayı unuttuğumuz arazi adlarını yorumlar kısmına eklemenizi sizden rica ediyoruz. Elinde arazi resimleri olanlar nereye ait olduğunu belirterek bize gönderebilirler. Çünkü bu arazilerin resimlerini link olarak eklemeyi düşünüyoruz. Büyük bir köy haritası üzerinde gösterme işini de ilerleyen zamanlarda yapacağız inşallah. Yorum, arazi ismi ekleme ve resim destekleriniz için şimdiden teşekkür ederiz.

İsim
Abdulunkuruni
Acısu
Ağanınçukuru
Ağıllar
Ağyar
Akdağ
Aksu
Alınınçayırları
Ambargüney
Anzavel
Armutlarınbaşı
Aslanınpuli
Aşşahkipungar (Köyiçinde)
Atmeydanı
Ayluğundere
Ayluğunkuzey
Ayluğunögü
Badıraz
Beşirinboyun
Bişerintaşı
Böküli
Böküntarlası
Bökütgüney
Böyük Hars
Böyük Hösenk
Böyük Kavluk
Böyük Tumbundibi
Bulbulan
Bulbulanınsırt
Camuşuntumbi
Cart
Catalçam
Cennet Nenenin Çayırı
Cilgölü
Cindaşı
Cires
Cumanınpungari
Çadırlarındere
Çakmakdaşı
Çakmaktaşınınpungarı
Çamurlu
Çarkınönü
Çatağınpungarı
Çatak
Çay
Çemenniyar
Çemenniyarınbaşı
Çerme
Çevirmenindüz
Çıtıgil
Çıtınınçayırı
Çıtınınpungarı
Çingençukurları
Çisimet
Çolağınpungarı
Çukurtarla
Dağ
Danapungarı (eski)
Danapungarı (yeni)
Degirmanınönü
Deveçayırları
Dikenligöze
Dikilitaş
Dinginönü
Düzmeşe
Egikum (Agukum)
Ense
Esysüpens (eskihüsüpens)
Eysüpensinpungarı
Eyübünpungarı
Gabanınönü
Garaotluk
Geçütünboğaz
Gedük
Gezor
Gölgah
Gölünbaşı
Gölyer
Gölyer?in Pungarı
Gözeler
Gözeler (Akdağ)
Gözeler (Orcukundağ)
Güllipungar
Güreşboynu
Güynes
Güynesinpungarı
Hacınınçukuru
Hacınınpungarı
Hanınbaşı
Harkınbaşı
Harsınönü
Hığer
Hığerinpungarı
Hıros
Hırsızdere
Hozanlar
Huvağınmeşesi
Hüsüpens
Iğasor
İğasorunbaşı
İncedere
İncegüney
İncepara
Jajlar
Jajlarınsırt
Kabanınbaşı
Kabapelüt
Kadıçam
Kadiroğlu
Kamişlibarmak
Kankusur
Kannımerekler
Kannıpul
Karadaş
Karakırma
Karaotluk
Karapungar
Karasu
Karasuyundere
Karataş
Karayohuş
Karıncalıdere
Karşı
Karşıkisu
Karşıkitarla
Kartalkaya
Kavahluk
Kavaklıboyun
Kavurmacukurları
Kayınluğundere
Kayınluk
Keş
Keşinaltı
Kıbleçamı
Kırçel
Kırızlıboyun
Kıynel
Kızambuğunçukur
Kızılgüney
Kilisetarlaları
Korgöze
Korkulukuzey
Kotkot
Kotkotunpungarı
Kotparmağınkuzey
Kotparmak
Kovuşunçeşme (Köyiçinde)
Köprününbaşı
Köşmek
Köşmekinpungar
Kötüyol
Kötüyolunbaşı
Köyünbaşı
Kumluboyun
Kuntuvar
Kuntuvarınsu
Kurtlukuzey
Küçük Hars
Küçük Hösenk
Küçük Kavluk
Küçük Yatak
Kürdüntarlası
Laleliboyun
Lazoğlu
Madur
Mağarabaşı
Mağaranınönü
Masirik
Menemşeluk
Meşeçayırları
Meşeliparmak
Mezarlık
Mollagilintarla
Musanınçukurları
Nişangâh
Nohrali
Nohralinınsu
Nuriyeninyanuği
Odunlugöl
Olukdibi
Orcuğundağı
Orcukdere
Ortakavluk
Ortaparmak
Ortapungar (Akdağ)
Ortapungar (Camininçeşmesi)
Otlukoltuk
Oynakgöl
Oyüz
Petehlüh
Peyler
Pirininçayırları
Puğasurundib
Pulunsırtı
Sarıkaya
Sırthozan
Söğütlüdere
Susuz
Şabanınpungarı
Şebdaşı (Torbadaşı)
Şebkaya
Şirininyanuği
Şorahçayır
Şorahpungar
Tarmut
Tarmutunpungar
Tavukpinleri
Teskül
Tihdaş
Tiper
Titine
Tuzhana
Uzunhozan
Üresger
Üşiler
Yanuk
Yasininkavaklığı
Yatağıngötü
Yatak
Yayla
Yaylagüney
Yohşunbaşı
Yukarkipungar (Köyiçinde)
Ziyaretdüzi

Cıdır Ahmet Dedenin Ardından

Köyümüzün eski çınarları bir bir devriliyor, farkında mıyız?

Çocukluğumda kış gecelerinde, ailemizin akşam oturmaları için Merhum Mösüne (Muhsine) Nenemin evine mutlaka giderdik. Harmanın altından girilen eski karanlık evde, elektriğin olmadığı zamanlarda ürpermişliğim vardır. Allah rahmet eylesin, meyvelerden ne varsa mutlaka biz çocuklara verirdi. Evimiz aşağı mahallede olmasına rağmen Ahmet Dede?yi o zamanlardan tanıdım. Muhsine Nenemin vefatından sonra ?Yalnızlık Allah?a mahsus, oğul!? derdi sık sık? Büyükleri olan nenemi ve ablası Nazlı Nenemi ziyarete gelir, mutlaka ismimle, medreseden sonra ise ?Hafiz? diye takılırdı. Son zamanlarda ise ?Hoca?!

Devamını oku

Biliye Oyunu (Misket)

Biliye oynayacaklar önce birer bilye (misket) alırlar. Düz bir harman bulunur. Harmana bir kuyu kazılır. Kuyu kara lastiğin topuğuyla kazınırsa çok güzel olur. Kuyudan üç, dört metre uzaktan bir çizgi çekilir ve bu çizginin adına emel denir. Önce herkes emele gider. Elindeki bilyeyi kuyuya girecek şekilde ya da en yakın olacak şekilde atar. Bu oynama sırasını belirlemek için yapılır ve motor sporlarındaki sıralama turları gibidir. Eğer bu atışlarda bir bilye ötekine çarparsa atışlar yenilenir ve önceden alınmış sıralar geçersiz olur. Sonra tekrar emele gidilir, bilyeler atılır. Kuyuya en yakın olan oynamaya başlar.

Devamını oku

Kaç Gogara Kabak Olur?

Öncelikle oynayacaklara birer numara verilir. Bu numaralar 1, 2, 3, 4, 5 gibi ritmik devam eder. Ebe eline bir kemer (kayış) alır. Sonra şöyle diyerek oyunu başlatır. “Ben bizim tarlayı ektim biçtim 5 kabak oldu.”

Beş numaralı oyuncu hemen cevap verir: ?Beş kabak olmaz.?

Ebe hemen sorar: Ya kaç kabak olur?

Beş numaralı oyuncu aklına gelen bir numara söyler. Örneğin, ?2 kabak olur? der. Böylece iki cevap vermelidir.

Devamını oku

Joğ

Türkçe’de bilinen adı ahududu

Latince adı: Rubus fruticosus

Köyümüzün yabani yemişlerinden biri joğdur. Çoruh vadisinin birçok bölgesinde olduğu gibi, köyümüzde de ormanlarda, derelerin güney kenarlarında yetişmektedir. Yoğun olarak İncegüney?de, Ganlımerekler?de, Sarıkaya?nın önünde, Iğasor?da, Orcukdere?de, Mağarabaşı?nın çeşitli derelerinde bulunmaktadır. Böğürtlen köyümüzde taze tüketilirdi. Ancak şimdilerde, marmelat ve reçel olarak da değerlendirilmektedir.

Devamını oku

Salur

Türkçe yaygın adı: Yabani erik

Latince adı: Prunus spinosa

Erzurum?un İspir ve Uzundere ilçelerinde yoğun olarak bulunan salur, köyümüzde de yetişmektedir. Uzundere?nin Öşvank köyünün salurları çok ünlüdür.

Köyümüzde salurlar, Tarmut?ta, Çatak?ta, Gezor?da, Gölyer?in bazı bölgelerinde ve her tarafta tarla tumplarında bulunur. Özellikle mezarlığın duvarındaki salurlar, çocukluğumuzun ikilemleri arasında büyük yer tutar. Köyümüzdeki âdete göre mezarda yetişen bir şey yenmez, hatta hayvanlara dahi yedirilmez. Oysa yeşil, bordo, kırmızı, sarı salurlar yolun üzerine sarkmakta ve biz çocukların ağzının suyu akmaktadır. İşte ikilem budur: Mezardan yenilir mi? Mezarın salurları en güzeli ve olgunlaşmış yememek olur mu? İtiraf edeyim ki hep korku içinde yerdik. Yedikten sonra da ne zaman bize bir şey olacak korkusuyla beklerdik. Üstelik salur dipleri yılanların doğal mekânı sayılır.

Devamını oku

Bed Sözlerden Bir Konuşma: Beddualar

Yer: Süt damı
Kadınlar oturmuş sohbet etmektedirler:

– Gız Anşa, gördün mi? Beymurat tikilacahlar. Getmiş, bula bula bizim çayırı yedürmişler. Zatan billohma otumuz var. Oni de soyha galacah danalar yimiş. Bilmérem bu dana çobanını biz neye duttuh.

– Gız, her teref ot dutmiş. Gétmiş, dört tene otun peşine düşmişsin.

– Toprah başaan. Dağın daşın otuni sene kim getürecah ki mallara veresin.

– Ellerin keriç mi dutmiş. Orah ne güne durér.

Devamını oku

Kızambuk Ağacı

Türkçe Adı: Kızamık

Latince adı: Berberis vulgaris

Tıbbî Faydaları: Meyveleri soğuk algınlığına karşı kullanılmaktadır.

Yetiştiği yerler: Köyde meşe içlerinde, tarla tumplarının kenarlarında, özellikle erken olarak Madur?da, Tarmut?ta. Erzurum?da Çoruh vadisinde, Tortum gölü çevresinde yoğun olarak bulunur. Kızambuğun yaprakları ilkbaharda toplanır. Kırmızı küçük meyveleri ise -ki biz kızambuk gagası deriz- Eylül sonunda olgunlaşır.

Devamını oku

Cim, Cim, Cim Ana

2, 3, 4 yaşındaki bir kaç çocuk, bir büyüklerinin eşliğinde eğleniyorlar. Eller karışık bir şekilde üst üste gelecek şekilde ve işaret parmağıyla başparmakla alttaki ellin derisini sıkmaktadır. Başlanır eller aşağı yukarı sallanmaya. Sallanırken aşağıdaki tekerleme söylenir. İşte bu küçük çocukların eğlencesi “Cim Cim Cim Ana”dır.

Aynı oyunun farklı yörelerde farklı tekerlemeleri vardır. Biz geçimimizin dayalı olduğu arpa, buğday ve sarıkoyunu söyleyip eğlenirken, başka memleketler kendi geçimleriyle, kültürleriyle tekerlemelerini söylüyorlar. Karşılaştırma olsun diye, işte size iki örnek: Biri bizim “Cim Cim Cim Ana”, diğeri Rize’den “Çimi Çimi Çirona”. Form ve şekil aynı; içerik ve sözler farklı.

Devamını oku

İlim Öğrenilir mi, Yenilir mi?

Evet, yanlış duymadınız. Bizim köyde ilim yenilir. Yeni nesiller değil belki, ama 30 yaşın üzerindeki her köylümüz neredeyse ilim yemiştir. Nasıl mı? Anlatayım efendim.

İlim öğrenilir, talep ve tahsil edilir değil mi? Oysa bizim köyde ilim yenilir de. Aylardan Mayıs ya da Haziran’ın ilk günleri, yani geç ilkbahardır. Önünde öküzlerle Mağarabaşı’na, Eysüpens’e, Üşüler’e, Alininçayırları’na giden her hodak ya da kuzuları otlatan küçük uşak mutlaka cebinde keskin bir Huvak bıçağı taşır. Öküzler, kuzular yayılırken (otlarken) hodağın işi yoktur. Hodak, kendine bir eğlence bulmalıdır. Bıçağı eline alır, çıkar bir doruğa (Doruk, çamın körpesine denir.). Kabuğu oldukça yufkadır. Kâğıt gibi düz, sapsarı. Kabuğun altına bahar olduğu için su yürümüş, elastiki bir jel halini almıştır, jelâtin kadar şeffaf ve ince yani. Ağaç gövdesinin üstünde, kabuğun hemen altındadır. İşte baharda ağacın kabuğunun altında oluşan jelatinimsi katmana “ilim” denilir. Tadı mükemmel, şekli ince ve şeffaftır. “Peki, nasıl yeriz ilimi?” derseniz, onu da anlatayım:

Devamını oku

Bir Bayram Arefesi

Kurban Bayramınız şimdiden mübarek olsun!

Büyük şehirlerde yaşayanlar bilir: Kurbanın alınmasından -kayrılmasından demiyorum- kesilmesine kadar bir sürü meşakkati vardır. Hele son yıllarda medyanın ?kurban kaçma sahnelerini? bayramın en seyirlik malzemesi haline sokması da cabası. Bayram artık dinî bir gün değil, ya tatil, ya da kaçak hayvanların oynadığı bir film. Oysa köyümüzün bayramları her haliyle güzeldir.

Şimdi size halen yaşayan bir geleneğimizi aktaracağım. Hayır, bayram günü değil, arefe gününü. Arefeyi diğer günlerden ayıran en önemli şey, köyümüzde kütük patlatılmasını ve sırık ucu atılmasını seyretmektir. Bir de yeni elbiselerini giyen çocukların birbirlerine ?bayramda bele misin?? sorusudur. Yani ?bayramlık elbiselerin bunlar mı?? Esasında fakirliğin sorusudur bu. Maşallah şimdiki çocuklarımızın giyimleri her gün bayramlık gibi. Şimdi detayları anlatalım:

Devamını oku

Banda

Bandanın daha bilinen adı yabani armut. Latincesi Pyrus eleagriftolia. Çoruh vadisinde oldukça yoğundur. İspir, Uzundere ve köyümüzde oldukça yaygındır. Zaten köyümüzde Çoruh havzası içinde yer almaktadır.

Banda ağacı oldukça serttir. Baltayı vurduğunuz zaman geri sıçrar, yani balta bu ağacı zor keser. Bu yüzden tırpanların natındaki elcek genellikle bandadan yapılır. Kargalar banda çalılarını taşıyarak yuva yaparlar. Banda toplamaya çıkan her çocuk, bu ağacın kazık gibi sivri uçlarıyla, haşin gövdesiyle yaralanır. Sağlam bir kök üzerine kurulu onlarca dal, kısa boy ve tepesi genellikle yuvarlak bir ağaçtır. Çoğu kez de bodurdur.

Devamını oku

Tandırın Başında

Tandır, hayatımızın en temel ihtiyacı gıdanın, gıdalarımızın vazgeçilmez olanı ekmeğimizin üretim mekânıdır. Bunun için değerlidir. Nimetin nimet olduğu yerdir. Tarlayı sürmek, tohumu ekmek, sulamak, biçmek, dövmek, yıkamak, un yapmak, yoğurmak gibi bir çiftçinin bütün faaliyetlerinin finalidir. Emeklerin zirvesi ekmektir. Ekmeğin mekânı da tandırdır. Kısava tandır, karın tokluğudur.

Tandırlar bir başka işe de yararlar. Mısır, patates ve hatta kemikler akşamdan tencere içinde tandıra konulur ki pişsin. Malzeme pişer, ancak başkasına da düşer. Bazen bir kimsesiz, bazen bir hırsız, bazen de köyün delikanlıları tencereyi çıkarır, içindekini bir güzel afiyetle yerler. Malzeme sahibine de tencere sokağa atılmamışsa yemeği helal etmek düşer. Boşuna dememişler, ?Tandurun başı, kartul aşı, köyün başı, kabanın başı, karşı, bişi mişi? diye.

Devamını oku

Çeçen Oyunu

Çeçen, köyümüzde oynanan geleneksel oyunlardandır ve en güzeli unutulmamıştır. Gençler arasında dağ günlerinde, pikniklerde hâlâ oynanan bir oyundur. Çeçen oyunu, esasında modern beysbola benzeyen bir takım oyunudur. Tabi ki kurallar farklı.

Çeçen Oyunla İlgili Bazı Kavramlar: Culli culli cumart, südük, holla, çelik, çalik, yamalık, daire, kıldırma attırmak, cığızlık, yanmak, can almak, ölmek, karşılamak. Anlamlarını merak ettiyseniz buyurun yazının devamını okuyun.

Malzemeler:
1. Öncelikle oynanacak yere üç-dört metre çapında bir daire çizin. Bu daireyi çubukla, balta ağzıyla yeri eşeleyerek çizebilirsiniz, ya da mümkünse kömürle, tebeşirle oluşturabilirsiniz.
2. Daireni merkezine tepesi düzgün hale getirilmiş çapı 5-6 cm?lik bir kazık çakın. Kazığın yerden yüksekliği bel seviyenizden biraz fazla olabilir.
3. 25-30 cm uzunluğunda, 2-3 cm çapında dal parçaları kesin. Kuru olmasın, hemen kırılır, budaklı olmasın, oyun esnasında size zarar verir. İşte bu oyun malzemesine ?çelik? ya da ?çalik? adı verilir. İsteyen istediği çeliği kullanabilir. Çeliğin iyisi çırtiden, karaağaçtan, yaş pelitten ve yaş çamdan olur.
4. Holla denilen sopa da gereklidir. Oyuncunun kendi kol boyu herhalde iyi bir orandır. Bununla birlikte hollanın boyu insanın sopayı sallama kabiliyetine göre değişebilir. Aksi belirtilmedikçe oyun esnasında herkes kendi hollasını ya da mevcut hollalardan herhangi birini kullanma hakkına sahiptir.
5. Ayrıca oyuncular için çeliğe havada iken dokunabilecek her şey örneğin çamın yapraklı dalları, ağaç dal parçaları, ceket, kazak vb. malzeme gerekli olabilir.

Devamını oku
« Daha eski yazılar

© 2021 iNCi KöYü

Scroll Up